ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ: Ιωάννης Ούγκλεσης. Ο φιλόχριστος δεσπότης των Σερρών

 

(2022). Γκόικο Σούμποτιτς, Ιερομόναχος Ιουστίνος, Ιωάννης Ούγκλεσης. Ο φιλόχριστος δεσπότης των Σερρών. Αφιέρωμα στα 650 χρόνια από τη μάχη του Έβρου (1371-2021). Άγιον Όρος: Αγιορείτικη Βιβλιοθήκη.

 

   Από την Αγιορείτικη Βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Σίμωνος Πέτρας του Αγίου Όρους εκδόθηκε ένα βιβλίο ξεχωριστό, που φωτίζει άγνωστες πτυχές της ύστερης βυζαντινής ιστορίας. Η έκδοση αυτή αποσκοπεί στο να κάνει ευρύτερα γνωστή την προσωπικότητα του Ιωάννη Ούγκλεση  (Jovan Uglješa Mrnjavčević), του σημαντικού αυτού Σέρβου ηγεμόνα, ο οποίος ήταν ο δεύτερος κτίτορας της Σιμωνόπετρας και μεγάλος ευεργέτης άλλων αγιορείτικων μονών (Βατοπεδίου, Εσφιγμένου, Χιλανδαρίου).

   Το βιβλίο χωρίζεται σε δύο μέρη. Το πρώτο μέρος συμπεριλαμβάνει δύο κείμενα που υπογράφουν ο  Γκόικο Σούμποτιτς, ειδικός στην Ιστορία της Τέχνης των Μεσαιωνικών χρόνων και μέλος της Σερβικής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών και ο αρχιμανδρίτης Ιουστίνος ο Σιμωνοπετρίτης. Ο Γκόικο Σούμποτιτς σκιαγραφεί την προσωπικότητα του Ιωάννη Ούγκλεση, περιγράφοντας τα ιστορικά γεγονότα της εποχής, με ειδική αναφορά στη μάχη του Ορμενίου (1371). Ο πατήρ Ιουστίνος  παρουσιάζει την ιστορία της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών και τη σχέση της μονής με τους Σέρβους ηγεμόνες και ειδικότερα με τον Ιωάννη Ούγκλεση.

   Το δεύτερο μέρος του βιβλίου αποτελεί μία συλλογή χειρογράφων και εικόνων που σχετίζονται με τον Ιωάννη Ούγκλεση και συγγενικά του πρόσωπα. Το σπάνιο αυτό υλικό συνοδεύεται από αναλυτικά ιστορικά σχόλια και επεξηγήσεις. Στο τέλος του βιβλίου παρατίθεται εκτεταμένη περίληψη στα αγγλικά,  τρεις κατατοπιστικοί χάρτες στους οποίους σημειώνονται οι τοποθεσίες που αναφέρονται στα κείμενα και πληρέστατη βιβλιογραφία.

   Από το βιβλίο μαθαίνουμε ότι ο Ιωάννης Ούγκλεσης, στα έξι χρόνια της ηγεμονίας του (1365-1371), προσπάθησε να επανενώσει τη Σερβική Εκκλησία από το Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως και να ανακόψει την επέλαση των Οθωμανών στη Βαλκανική χερσόνησο. Ο Ιωάννης Ούγκλεσης παντρεύτηκε την Ελένη, μετέπειτα μοναχή Ευφημία, κόρη του διοικητή της Δράμας Βοΐχνα. Η μοναχή Ευφημία ήταν εξέχουσα λογία και έμεινε στην ιστορία ως η πρώτη γυναίκα ποιήτρια της Σερβίας.

   Η Μάχη του Ορμενίου  έλαβε χώρα στις 26 Σεπτεμβρίου του 1371. Αρχηγοί των Οθωμανών ήταν ο Λαλά Σαχίν Πασάς και ο Γαζή Αχμέτ Εβρενός. Αρχηγοί των σερβικών δυνάμεων ήταν ο βασιλέας Βουκασίν και ο αδελφός του, δεσπότης Ιωάννης Ούγκλεσης.  Αν και ο στρατός των Οθωμανών ήταν αριθμητικά μικρότερος, οι Τούρκοι νίκησαν τους Σέρβους μετά από αιφνιδιαστική επίθεση. Οι δύο αρχηγοί των Σέρβων σκοτώθηκαν μαρτυρικά. Η μάχη του Ορμενίου ήταν καθοριστικής σημασίας για τις εξελίξεις στο χώρο της Βαλκανικής. Η κυριαρχία των Οθωμανών στην γεωστρατηγικής σημασίας κοιλάδα του Έβρου άνοιξε το δρόμο για την εδραίωση της Οθωμανικής αυτοκρατορίας στα Βαλκάνια.

   Ιδιαίτερη είναι η συνεισφορά του βιβλίου στην ιστορία της Ιεράς Μονής Τιμίου Προδρόμου Σερρών, η οποία κτίστηκε το έτος 1270 και αποτελεί ένα εκπληκτικής ομορφιάς μνημείο της βυζαντινής τέχνης. Κατά το 14^ο αιώνα οι Σέρβοι ηγεμόνες έδειξαν μεγάλη φροντίδα για τη μονή, καθώς η πόλη των Σερρών ήταν σημαντικό τμήμα του σερβικού βασιλείου. Το έτος 1345, όταν ο Στέφανος Δουσάν (Stefan Uroš IV Dušan) κατέλαβε τις Σέρρες, ανακηρύχτηκε εκεί αυτοκράτορας Σερβίας και Ρωμανίας. Μετά το θάνατο του Δουσάν το 1355, τη φροντίδα του για τη μονή συνέχισε η σύζυγός του Ελένη (μετέπειτα μοναχή Ελισάβετ). Ο δεσπότης Ιωάννης Ούγκλεσης το έτος 1365 αναλαμβάνει τη διοίκηση της ηγεμονίας των Σερρών και τη φροντίδα της μονής. Στο βόρειο παρεκκλήσιο του καθολικού της μονής υπάρχει τάφος με λείψανα δύο ανδρών, τα οποία, σύμφωνα με τον π. Ιουστίνο, πιθανόν να ανήκουν στο δεσπότη Ιωάννη Ούγκλεση και στο βασιλιά Βουκασίν. Αυτό βασίζεται σε ιστορική αναφορά του έτους 1642, σύμφωνα με την οποία ο Ούγκλεσης, μετά τη μάχη του Ορμενίου, θάφτηκε από τον υπηρέτη του στο Χάρμανλι της Βουλγαρίας και μετέπειτα μεταφέρθηκε από κάποιους μοναχούς κοντά στις Σέρρες, σε ένα μοναστήρι που είχε ιδρύσει ο ίδιος.

Πρώτη δημοσίευση: Περιοδικό ΕΝΔΟΧΩΡΑ τ. 131, σ. 46-47.